ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ :
giweather joomla module
Πέμπτη, 2 Απριλίου 2020 - 12:55:27π.μ.

banner468x60

05
Μαΐου

"Η οικουμενικότητα της ελληνικής Μαθηματικής ορολογίας" του Ευαγγέλου Σπανδάγου

Κατηγορία Πεζογραφία

Οποιοσδήποτε αντικρύσει, στην χρονική τους ανέλιξη, την έκθεση των θαυμαστών επιτευγμάτων του λαού των Ελλήνων είναι αδύνατο να μη θαμβωθεί από τη μεγαλειώδη τους αίγλη.

eaug spandaΤα πράγματα παίρνουν το λόγο μόνα τους για να διαπιστώσουν ότι, οι εις τα βάθη της προϊστορίας αναγόμενες απαρχές της πνευματικής δράσεως της ελληνικής φυλής, αποτελούν την αρχική αφύπνιση του ανθρώπινου γένους. Οι Έλληνες υπήρξαν ο πρώτος λαός ο οποίος ύψωσε τον άνθρωπο από το επίπεδο της βιολογικής υπάρξεως και τον κατέστησε οντότητα πνευματική. Οι Έλληνες άρχισαν τον αγώνα κατά των δυνάμεων της φύσεως και υπέδειξαν πώς έπρεπε να ενεργήσει ο άνθρωπος για να πάψει να δουλεύει στην τυφλή πορεία της συνάφειας των εξωτερικών φαινομένων.


Ως παγκόσμιο σύμβολο των αγώνων τους έπλασαν οι Έλληνες τη μορφή του Προμηθέως, τον οποίο παρέστησαν να αναλαμβάνει τον αγώνα κατά του καταναγκασμού, τον οποίο ασκεί στον άνθρωπο η αδυσώπητη φυσική αναγκαιότητα. Δίδαξαν την ανθρωπότητα πώς να αποκτά την ελευθερία και την ανεξαρτησία της. Υπήρξαν δε οι δημιουργοί της ανθρώπινης ελευθερίας. Κατά την εποχή της αρχαιότητας το Ελληνικό έθνος θεμελίωσε την επιστήμη ως έρευνα της φυσικής πραγματικότητας.


Πρωτοφανές φαινόμενο για την παγκόσμια ιστορία αποτελεί το ελληνικό αυτό θαύμα.


Ενώ ένα πλήθος μεγάλων λαών μένει ως απλή ιστορική ανάμνηση, ο Ελληνισμός σημειώνει την παρουσία του σε όλες τις ιστορικές εποχές και ασκεί, με τη δραστηριότητά του αποφασιστική επίδραση στις τύχες της ανθρωπότητας.


Η ανασκόπηση της μακράς σειράς των κατορθωμάτων του ελληνικού πνεύματος μας επιτρέπει να διατυπώσουμε την αντίληψη ότι κάθε τι το ευγενές που υπάρχει για την ανθρωπότητα είναι κατά την προέλευσή του Ελληνικό. Ο νεώτερος κόσμος είναι υπερήφανος και καυχησιολογεί για την επιστήμη και την τεχνική. Κανείς όμως δεν αμφισβητεί ότι τις βάσεις τους, τις έθεσαν οι Αρχαίοι Έλληνες.


Η Αρχαία Ελλάδα ήταν η μάνα της παγκόσμιας επιστημονικής σκέψεως και πρέπει κάποιος να καταφεύγει ακόμα και σήμερα στις πηγές των Αρχαίων Ελλήνων διανοουμένων, που έχουν σωθεί, για να αντιληφθεί τη βάση και τις αρχές των σύγχρονων επιστημονικών ιδεών. Επίσης πρέπει να σκεφθεί κάποιος ότι έχει διασωθεί μόλις το 5% της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, και ακόμα ότι δεν έχουμε αποκωδικοποιήσει πλήρως την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία για να αντιληφθεί το μεγάλο εύρος της προσφοράς της αρχαίας ελληνικής σκέψεως σε όλες τις επιστήμες, στα Μαθηματικά, τη Φυσική, την Αστρονομία, την Ιατρική, τη Μετεωρολογία, τη Χημεία, την Ορυκτολογία, τη Φαρμακολογία, τη Νομική, την Οικονομική κ.ά. Η επένδυση, το αρμονικό μέτρο και το περίγραμμα των σκέψεων των Αρχαίων Ελλήνων, η πλήρης φυσικότητας ζωτικότητα των εντυπώσεών τους, και τέλος ο γεμάτος από ηχητικότητα ρυθμός της γλώσσας τους προς την οποία τίποτε, πουθενά δεν μπορεί να αντιπαραβληθεί, δίδαξαν την ανθρωπότητα.
Όταν όμως υπάρχει ένας φωτεινός δότης, ο κάθε πρωτόγονος αποδέκτης που έχει την ανάγκη του προσπαθεί να επικοινωνήσει μαζί του. Για την επικοινωνία αυτή ένας τρόπος μόνο υπάρχει. Να δανεισθεί τη γλώσσα του δότη και να προσπαθήσει να υιοθετήσει την ορολογία των επιστημών που δανείζεται.


Θα περιορισθούμε στην Μαθηματική επιστήμη υπογραμμίζοντας ότι ο αρχαίος ελληνικός μαθηματικός λόγος θεμελίωσε και έδωσε την ορολογία στη σύγχρονη μαθηματική επιστήμη μηδέ της ονομασίας "Μαθηματικά" εξαιρουμένης.


Είναι παγκοσμίως γνωστό ότι η δημιουργία της γεωμετρίας και της άλγεβρας είναι αποκλειστικό έργο του ελληνικού πνεύματος. Οι Ελληνικές ειδήσεις οι προερχόμενες από συγγραφείς μεταγενέστερων του Ηροδότου αποδίδουν τη θεμελίωση της μεν γεωμετρίας ως επιστήμης στον Θαλή, της δε Άλγεβρας στον Διόφαντο.


Αλλά και άλλοι κλάδοι των μαθηματικών, θεωρητική αριθμητική, τριγωνομετρία, θεωρία συνδυασμών, θεωρία συνόλων, απειροστικός λογισμός, αναλυτική γεωμετρία κ.ά. έχουν τις απαρχές τους αλλά και την ανάπτυξή τους στην Αρχαία Ελλάδα.


Πρέπει όμως να υπογραμμίσουμε το γεγονός ότι δεν υπάρχει πιο ισχυρό και εύρωστο ανθρώπινο δημιούργημα από την Ευκλείδεια γεωμετρία που αποδεικνύει τη σημαντική γνώση και τη μεθοδολογία οι οποίες εμπεριέχονται στις αποδείξεις των προτάσεων. Θα ισχύει στο διηνεκές πως η ορολογία, η μεθοδολογία και αποδεικτική διαδικασία συνέβαλαν στην ορθολογική λειτουργική σκέψη. Έχουμε δηλαδή για πρώτη φορά την αναγνώριση μιας μεγάλης επίδρασης την οποία υφίσταται η ανθρώπινη σκέψη και γλώσσα.


Άξιο αναφοράς είναι το γεγονός ότι από επινοήσεως της τυπογραφίας μέχρι σήμερα, το μνημειώδες έργο "Στοιχεία" του Ευκλείδου έχει σημειώσει 2.200 εκδόσεις (έρχεται δεύτερο μετά την Αγία Γραφή), έχει εκδοθεί δε σε όλες σχεδόν τις γλώσσες του κόσμου μηδέ της κινεζικής εξαιρουμένης.


Οι πολιτιστικές επαφές των Αρχαίων Ελλήνων με τους γειτονικούς τους λαούς, το πολιτιστικό έργο του Μ. Αλεξάνδρου, η κατάκτηση της Ελλάδος από τους Ρωμαίους, η επικράτηση των Αράβων σε περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας και η κατάκτηση της Κωνσταντινουπόλεως από τους σταυροφόρους συνετέλεσαν ώστε τα αρχαία ελληνικά μαθηματικά κείμενα να γίνουν κτήματα των διανοουμένων όλων των χωρών της Ευρώπης, της Ασίας και της Βόρειας Αφρικής.


Επειδή όμως οι χώρες αυτές δεν διέθεταν στο λεξιλόγιό τους την απαραίτητη μαθηματική ορολογία, υιοθέτησαν την ελληνική με ελάχιστες τροποποιήσεις. Δεν είναι λοιπόν υπερβολή να λεχθεί ότι η αρχαία ελληνική μαθηματική ορολογία (όπως και η ορολογία όλων σχεδόν των επιστημών) παρουσιάζει μια οικουμενικότητα.


Διευκρινίζουμε ότι ο Μέγας Αλέξανδρος συνοδευόταν κατά την εκστρατεία του από μια μεγάλη ομάδα επιστημόνων μεταξύ των οποίων υπήρχαν και αρκετοί μαθηματικοί. Συγκινητικό είναι το γεγονός ότι στην χώρα των Καλάσα (αριθμεί πληθυσμό 3.500 άτομα) στον Ινδικό Καύκασο στο Πακιστάν χρησιμοποιούνται πολλοί ελληνικοί όροι μαθηματικών κατά τη διδασκαλία των παιδιών τους (τριγκόν = τρίγωνο, τετράγκον = τετράγωνο, σημούον = σημείο, αρίθμο = αριθμός κ.τ.λ.). Οι Καλάσα θεωρούν εαυτούς απογόνους στρατιωτών του Μ. Αλεξάνδρου.


Οι βάρβαροι Ρωμαίοι στρατιωτικοί, όταν κατέλαβαν την Ελλάδα εκμεταλλευόμενοι τις εσωτερικές έριδες, δώρισαν στους διανοούμενους της χώρας τους, χιλιάδες χειρόγραφα, μεταξύ των οποίων υπήρχαν όλα τα έργα των αρχαίων Ελλήνων μαθηματικών.


Οι Άραβες ήρθαν σε επαφή με τα αρχαία Ελληνικά μαθηματικά όταν οι καθηγητές της Ακαδημίας του Πλάτωνος του Λυκείου του Αριστοτέλους και των άλλων Αθηναϊκών σχολών μετά το κλείσιμό τους επί Ιουστινιανού ίδρυσαν στις Αραβικές πόλεις Σχολές και πνευματικά κέντρα. Όλοι σχεδόν οι μαθηματικοί όροι με ελάχιστη παρέκκλιση υιοθετήθηκαν.


Άξιο αναφοράς είναι και το γεγονός ότι όταν οι Χριστιανοί Σταυροφόροι κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη, εισέβαλαν στις βιβλιοθήκες της και περιεργάζονταν τα περίεργα γι' αυτούς αντικείμενα, κώδικες1  και κυλίνδρους2. Μη γνωρίζοντας την αξία τους τα χρησιμοποιούσαν στην αρχή ως καύσιμη ύλη. Όταν μετά από λίγο καιρό οι ελάχιστοι διανοούμενοι αρχηγοί τους κατάλαβαν, την τεράστια πνευματική τους αξία, φρόντισαν να τα φυγαδεύσουν στις χώρες τους. Οι διανοούμενοι Φράγκοι άρχισαν τη μετάφραση και τη μελέτη τους. Υιοθετώντας χιλιάδες λέξεις – όρους.


Ξεφυλλίζοντας, ένας μη λατινομαθής, μεταφράσεις αρχαίων ελληνικών μαθηματικών διαπιστώνει ότι η λατινική γλώσσα (η μητέρα πολλών γλωσσών της Ευρώπης και της Αμερικής, αλλά θυγατέρα της ελληνικής) έχει "δανεισθεί" τη μαθηματική ορολογία από την Ελληνική γλώσσα.


αγκύλος (γωνία) = angulus
άξων = axon
αριθμητική = arithmetica
αριθμός = arithmus
γεωμετρία = geometria
διαγώνιος = diagonios
διάμετρος = diametrus
διχοτόμος = dichotomos
έλλειψη = ellipsis
εξάγωνο = hexagonum
επίκυκλος = epicyclus
επιφάνεια = epiphania
θεώρημα = theorema
ισοπεριμετρικό = isoperimetrum
κέντρο = centrum
κόππα = koppa
κύλινδρος = cylindrus
κώνος = conus
λήμμα = lemma
μαθηματικός = mathematicus
μονάς = monas
ορθογώνιο = orthogonium
παραβολή = parabola
παραλληλόγραμμο = parallelogrammum
παράλληλος = parallelus
πεντάγωνο = pentagonum
περιστροφή = peristrophe
περίμετρος = perimetros
περιφέρεια = peripheria
πολυγώνιος = polygonius
πολύγωνο = polygonum
πολύεδρο = polyedrum
πρίσμα = prisma
πυραμίς = pyramis
σφαίρα = sphaera
σχήμα = schema
τετράγωνο = tetragonum
τετραπλάσιος = tetraplasius
τομή = tome
τραπέζιο = trapezium
τριακοντάς = triacontas
τριάς = trias
τρίγωνο = triangulum ή trigonium
τρίγωνος = trigonius
τριπλάσιος = triplex
υπερβολή = hyperbola
υπόθεση = hypothesis

 

Ξεφυλλίζοντας δε το βιβλίο του καθηγητή Ιωσήφ Γιαχούντα με τίτλο "Τα εβραϊκά είναι ελληνικά" (Οξφόρδη 1982) διαπιστώνεται ότι η ορολογία της εβραϊκής μαθηματικής γλώσσας έχει ρίζες ελληνικές.


Τα "Στοιχεία" του Ευκλείδου, όταν μεταφράσθηκαν το 1820 στην κινεζική και κυκλοφόρησαν σε χιλιάδες αντίτυπα μεταξύ των μαθηματικών της Κίνας, δάνεισαν στην κινεζική όρους πολλών μαθηματικών εννοιών, ενώ αντικατέστησαν άλλες επειδή εκφράζονταν περιγραφικά.


Το γεγονός λοιπόν ότι η ορολογία μιας μόνο Ελληνικής επιστήμης των Μαθηματικών έχει δανείσει την ανθρωπότητα χιλιάδες όρους, δείχνει την οικουμενικότητα του Ελληνικού λόγου. Ενός λόγου στον οποίο δυστυχώς πολλοί νεοέλληνες γυρίζουν την πλάτη.


Η Αρχαία Ελληνική γλώσσα, με το πλούσιο λεξιλόγιό της, 5.000.000 λέξεις και 90.000.000 λεκτικούς τύπους4, τη λεξιπλασία της και κυριότατα τη μαθηματική της δομή, εμφανίζεται, κατά τη γνώμη ειδικών, αλλά και κατά μία δήλωση αποδιδόμενη στον ιδρυτή της Μάικροσοφτ Μπιλ Γκέιτζ, ως η γλώσσα της πληροφορικής και της νέας γενιάς των εξελιγμένων υπολογιστών.


Κλείνοντας, θεωρώ απαραίτητο να αναφέρω, ότι ο Γκαίτε, εκδηλώνοντας τον θαυμασμό του για την ελληνική γλώσσα, είχε πει:


"Άκουσα στον Άγιο Πέτρο της Ρώμης το Ευαγγέλιο σ' όλες τις γλώσσες. Η Ελληνική όμως αντήχησε σαν λαμπρό άστρο μέσα στη νύχτα."


Ο δε μεγάλος Γάλλος μαθηματικός Λουί Κοσί (19ος αιώνας), όταν ρωτήθηκε ποια γλώσσα διέδωσε τη μαθηματική επιστήμη, απάντησε χωρίς σκέψη: "Η Ελληνική".


Ο ελληνικός λόγος λοιπόν δεν χρησιμοποιείται μόνο στην Ελλάδα, αλλά ανθεί, μέσω της μεταλαμπαδεύσεώς του, σε άλλες χώρες και σε άλλες γλώσσες με τη γραμματική του, το συντακτικό του, την επιστημονική ορολογία του, τις λέξεις ή τις ρίζες του για χιλιάδες ξένες λέξεις.


Άξιο αναφοράς είναι ότι σε όλες σχεδόν τις χώρες του πλανήτη λειτουργούν 300 περίπου Πανεπιστημιακά τμήματα ελληνικών σπουδών.


Κλείνοντας την εισήγησή μου αυτή είμαι υποχρεωμένος να προσθέσω ότι για πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια περιλαμβάνεται ο μαθηματικός λόγος σε συνέδριο που αναφέρεται στην ελληνική γλώσσα. Άγνωστο γιατί, η νεώτερη Ελλάδα έχει στρέψει την πλάτη στην Αρχαία Ελληνική Μαθηματική και Αστρονομική Γραμματεία. Το γεγονός ότι στην παρούσα διημερίδα συμπεριελήφθη και η εισήγηση για τον Αρχαίο Ελληνικό μαθηματικό λόγο οφείλεται στη διορατικότητα των μελών του Δ. Σ. της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και ειδικότερα του Προέδρου κ. Παύλου Ναθαναήλ και του Γενικού Γραμματέα κ. Δημήτρη Χαλιβελάκη.

 

 

 

 

 

 

 

 


Ευάγγελος Σπανδάγος
Μαθηματικός – Συγγραφέας
Απόσπασμα από την μελέτη του Γιώργου Σταυράκη με τίτλο "Η ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ"

 

 

 

1. Ο κώδικας είναι ένα σύνολο δεμένων φύλλων περγαμηνής.

 

2. Μεγάλα φύλλα παπύρου τυλιγμένα γύρω από ένα ξύλινο κύλινδρο.


3. "Κόππα" (άκλιτη λέξη) ήταν το όνομα του γράμματος ϟ του αρχαίου ελληνικού αλφαβήτου, ισοδύναμο με το "κ". Καταργήθηκε από τους Αθηναίους και διατηρήθηκε ως αριθμητικό σύμβολο. Το ϟ σημαίνει το 90 και το ,ϟ σημαίνει το 90.000.
Σημειώνουμε ότι στη λατινική γλώσσα υπάρχουν ελάχιστες λέξεις (περίπου 4) που αρχίζουν από k. Μια απ' αυτές είναι και ο όρος "koppa". Αντί του k οι Λατίνοι χρησιμοποιούσαν το γράμμα c.

 

4. Βλέπε Αριστείδη Κωνσταντινίδη: "Η Οικουμενική διάσταση της ελληνικής γλώσσας" (Εκδόσεις Μ. Κωνσταντινίδη, Θεσσαλονίκη 2001).

Διαβάστηκε 143 φορές
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

Πολιτιστικο Σωματειο «οι κορυφαιοι»

Ποιοι Ειμαστε

Το mcnews.gr είναι ένα site, που φιλοδοξεί να δώσει στους αναγνώστες του αντικειμενική και ανεξάρτητη ενημέρωση, χωρίς υπερβολές, παραποιήσεις και σκοπιμότητες...

Διαβάστε περισσότερα