Ιωάννης Θ. Ευδοκιμίδης - Τελικά πώς πέρασε ο χρόνος;

Τελικά πώς πέρασε ο χρόνος; Ο ποιητής περιγράφει αυτή
την κοινή, κοινότατη εµπειρία χρωµατισµένη αφενός µεν
από νοσταλγία για τις χαµένες πια χαρές της νεότητας,
αφετέρου δε από έκπληξη για το «πώς πέρασεν η ώρα».
Αυτή η πολλές φορές γλυκόπικρη και εντελώς άκοπη
«αναβίωση» περασµένων συµβάντων σχετίζεται µε τη
λειτουργία ειδικών περιοχών του εγκεφάλου.
Το περιεχόµενο της ονειροπόλησης, το υλικό της, είναι οι
µνήµες, τα συµβάντα του παρελθόντος, τα οποία
περιέχουν στοιχεία αισθητηριακά (εικόνες, ακούσµατα,
οσµές κ.λπ.) αλλά και µη αισθητηριακά (σκέψεις και
συναισθήµατα). Έτσι η ονειροπόληση αντανακλάται σε
εγκεφαλικό επίπεδο στην ενεργοποίηση ενός
εκτεταµένου εγκεφαλικού κυκλώµατος (του default
network), που περιλαµβάνει τον κροταφικό λοβό (η
µνήµη), τον µετωπιαίο λοβό, το µεταιχµιακό σύστηµα (το
συναίσθηµα µε τον αµυγδαλοειδή πυρήνα) και το

βρεγµατικό λοβό (για τον έλεγχο της προσοχής). Η ενεργοποίηση του κυκλώµατος αυτού
εγκαινιάζει τη στροφή της προσοχής του ατόµου από τα συµβαίνοντα στο περιβάλλον στον
«εσωτερικό» του κόσµο. Στη διάρκεια αυτής της γλυκόπικρης ονειροπόλησης το εσωτερικό
µας ρολόι επιβραδύνεται πιθανότατα γιατί ο χρόνος ο αντικειµενικός δεν έχει καµία σηµασία
εκείνη την ώρα.
Η αναδροµική εκτίµηση της χρονικότητας, η εκτίµηση δηλαδή του παρελθόντος χρόνου, είναι
πάντα µικρότερη του αντικειµενικού γιατί στην ονειροπόληση/ανάµνηση «διαλέγουµε»
ορισµένα µόνο («τα σπουδαιότερα») από τα συµβάντα εκείνης της περιόδου. Αυτή η επιλογή
εκφράζεται µε την επέµβαση της προσοχής στη σηµασιολογική και συναισθηµατική
αξιολόγηση των συµβάντων. Η επιλεκτική αξιολόγηση επιφέρει τροµακτική συµπύκνωση του
υποκειµενικού χρόνου. Αυτή είναι η έκπληξη που νιώθει ο ποιητής, την οποία περιγράφει µε
σαφήνεια και λιτότητα, µεταπλάθοντας έτσι µια κοινή εµπειρία σε ποίηµα για «το πέρασµα
του χρόνου».

Ο συγγραφέας Ιωάννης Θ. Ευδοκιµίδης, Οµότιµος Καθηγητής Νευρολογίας στο ΕΚΠΑ, σε ένα
σύντοµο αλλά µεστό έργο προσεγγίζει το ποίηµα «Απ’ τες εννιά…» του Κ. Π. Καβάφη µέσα από
ένα νευροεπιστηµονικό πρίσµα: επιχειρεί να αντιστοιχίσει την εµπειρία τού «πώς πέρασε ο
χρόνος» µε τους υποκείµενους νευροψυχολογικούς και νευροβιολογικούς εγκεφαλικούς
µηχανισµούς της αντίληψης του χρόνου.

O Ιωάννης Θ. Ευδοκιµίδης γεννήθηκε στον Πειραιά το 1950 και αποφοίτησε από την Ιωνίδειο
Πρότυπο Σχολή Πειραιώς το 1967. Σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστηµίου Αθηνών
και έλαβε την ειδικότητα Νευρολογίας - Ψυχιατρικής. Από το 1978 εργάσθηκε στο Αιγινήτειο
Νοσοκοµείο, στην αρχή ως ιδικευόµενος και στη συνέχεια διανύοντας όλη την ακαδηµαϊκή
ιεραρχία µέχρι το 2017, οπότε αφυπηρέτησε ως Καθηγητής Νευρολογίας και ∆ιευθυντής
της Α΄ Νευρολογικής Κλινικής. Έχει µετεκπαιδευτεί στο Strasbourg (Γαλλία) το 1984-1985 και
στο Freiburg (Γερµανία) το 1990-1992. Στο διάστηµα 2012-2014 ορίστηκε διοικητής της Β΄
Υγειονοµικής Περιφέρειας Πειραιώς και Νήσων. Από το 2018 είναι Οµότιµος Καθηγητής
Νευρολογίας του ΕΚΠΑ. Κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντά του είναι η νευροφυσιολογία και η
νευροψυχολογία της οφθαλµοκίνησης, καθώς και η µελέτη της κατανόησης του χώρου και της
εικόνας µέσα από τη σπουδή των κινήσεων των οφθαλµών, τόσο σε υγιείς όσο και ασθενείς,
αλλά και η µελέτη της γλώσσας και της µνήµης του χώρου.

Ιωάννης Θ. Ευδοκιμίδης - Είναι εύκολο να αλλάξουμε ζωή;

Η συµπεριφορά µας αποτελεί αντανάκλαση
εγκεφαλικών λειτουργιών, καθώς αλληλεπιδρούµε
µε το περιβάλλον µας. Κάθε σκέψη, κάθε κίνηση,
κάθε λέξη που εκφέρουµε, αλλά και η
ονειροπόληση, το όνειρο, ακόµα και όταν «δεν
κάνουµε κάτι», όλα αυτά έχουν ένα εγκεφαλικό
αποτύπωµα. Τα µικρά τα καθηµερινά που περνάνε
συνήθως απαρατήρητα αλλά και οι «υψηλότερες»
σκέψεις και πράξεις πηγάζουν από τις υποκείµενες
εγκεφαλικές λειτουργίες της µνήµης, της προσοχής
κλπ.
Την «Άρνηση» του Γ. Σεφέρη τη ζήσαµε
τραγουδώντας την τη δεκαετία του ’60. Όταν
αργότερα την ξανάκουσα, την ένιωσα διαφορετικά.
Την προσέλαβα ως ένα ποιητικό κείµενο µε εξαιρετικά δωρική δοµή, µε διαφανείς
τους υποκείµενους σωµατοψυχικούς συντελεστές: από τη µία µεριά η εµπειρία της
δίψας, που παραµένει ανικανοποίητη, και από την άλλη η ανεκπλήρωτη αγάπη, που
αφήνει µετέωρο και βασανιστικό το αίτηµα για ανθρώπινη επαφή. Ένα εκρηκτικό
δίδυµο το οποίο συµπυκνώνει το αίτηµα για αλλαγή.

Πώς οι βιολογικές ανάγκες του ξεδιψάσµατος µαζί µε τις δευτερογενείς της αγάπης
και της επαφής (που υποκρύπτουν ενδεχοµένως την εξίσου βιολογική ανάγκη της
γενετήσιας σχέσης) συµπλέκονται στην ανατροπή της οµοιoστασίας, την επέλαση της
δυσαρέσκειας και της θλίψης; Πώς η ανικανοποίητη ανάγκη γεννά την απόφαση
αλλαγής και την αναζήτηση νέων λύσεων;
Όλα αυτά συµβαίνουν µέσα στο µυαλό µας µε την ενεργοποίηση νευρώνων, δικτύων,
περιοχών, που συνεργάζονται µε τρόπους άλλοτε γνωστούς και άλλοτε µυστηριώδεις
(ακόµα). Μπορεί η δήλωση του ποιητή «µέχρις εδώ, τώρα αλλάζω ζωή» να
εκφράζεται µε καθαρότητα, αλλά το αντικειµενικό της βάρος είναι αμφισβητήσιμο.
∆εν είναι τόσο εύκολο όσο φαίνεται να αλλάζουµε ζωή.
Ο συγγραφέας Ιωάννης Θ. Ευδοκιµίδης, Οµότιµος Καθηγητής Νευρολογίας στο ΕΚΠΑ,
σε ένα σύντοµο αλλά µεστό έργο προσεγγίζει το ποίηµα «Άρνηση» του Γ. Σεφέρη
µέσα από τις αρχές των νευροεπιστηµών και διερευνά πώς µία ή µάλλον δύο
σωµατοψυχικές µαταιώσεις οδηγούν τον ποιητή σε ριζικές ανατροπές

O Ιωάννης Θ. Ευδοκιµίδης γεννήθηκε στον Πειραιά το 1950 και αποφοίτησε από την Ιωνίδειο
Πρότυπο Σχολή Πειραιώς το 1967. Σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστηµίου Αθηνών
και έλαβε την ειδικότητα Νευρολογίας - Ψυχιατρικής.
Από το 1978 εργάσθηκε στο Αιγινήτειο Νοσοκοµείο, στην αρχή ως ειδικευόµενος και στη
συνέχεια διανύοντας όλη την ακαδηµαϊκή ιεραρχία µέχρι το 2017, οπότε αφυπηρέτησε ως
Καθηγητής Νευρολογίας και ∆ιευθυντής της Α΄ Νευρολογικής Κλινικής. Έχει µετεκπαιδευτεί
στο Strasbourg (Γαλλία) το 1984-1985 και στο Freiburg (Γερµανία) το 1990-1992. Στο διάστηµα
2012-2014 ορίστηκε διοικητής της Β΄ Υγειονοµικής Περιφέρειας Πειραιώς και Νήσων. Από το
2018 είναι Οµότιµος Καθηγητής Νευρολογίας του ΕΚΠΑ. Κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντά του
είναι η νευροφυσιολογία και η νευροψυχολογία της οφθαλµοκίνησης, καθώς και η µελέτη της
κατανόησης του χώρου και της εικόνας µέσα από τη σπουδή των κινήσεων των οφθαλµών,
τόσο σε υγιείς όσο και ασθενείς, αλλά και η µελέτη της γλώσσας και της µνήµης του χώρου.

Τετάρτη 26 Νοεμβρίου 2025 στις 20.00

στο Θυμωμένο Πορτραιτο

Καποδιστριου 20 - Ιωαννινα