ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ :
giweather joomla module
Κυριακή, 19 Μαΐου 2024 - 10:15:43π.μ.
×

Προειδοποίηση

JUser: :_load: Αδυναμία φόρτωσης χρήστη με Α/Α (ID): 51
13
Ιουλίου

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΔΟΚΙΜΙΑ του Γρηγόρη Κωσταρά

Κατηγορία Πεζογραφία

Τι καλό που θα ήταν, αν οι Νεοέλληνες είχαμε συνειδητοποιήσει και αφομοιώσει τους αμύθητους θησαυρούς του αρχαιοελληνικού μας πνεύματος!

KOSTARASΗ ερευνητική τους σκέψη υπήρξε πρωτοποριακή και θεμελιωτική της επιστημονικής γνώσεως. Σκέπτομαι, για παράδειγμα, την «Ποιητική» του Αριστοτέλους, όπου ευρίσκονται οι βάσεις της επιστήμης της Τέχνης και της Αισθητικής. Εδώ ο φιλόσοφος των Σταγίρων μελετά την ποιητική δημιουργία γενικώτερα και ειδικώτερα τη δραματική ποίηση και την αισθητική εμπειρία. Οι μορφολογικές κατηγορίες και η καλλιτεχνική ορολογία («Πλοκή», «Μύθος», «Χαρακτήρες», «Επεισόδιο», «Περιπέτεια», «Αναγνώρισις») έχουν προέλευση αριστοτελική. Ως δεύτερο παράδειγμα αναφέρει τον αρχηγό του Νεοπλατωνισμού, τον Πλωτίνον (204-269 μ.χ.), κορυφαίο οικοδόμο και συστηματικό μελετητή της Αισθητικής.


Οι Νεοπλατωνικές αισθητικές θεωρίες γονιμοποιούν το πνεύμα, κατά τους νεωτέρους χρόνους, του Μ.Ficino στην Ιταλία, του Α.Baumgarten στη Γερμανία, ο οποίος καθιέρωσε το 1750 την Αισθητική ως ιδιαίτερο κλάδο, του Ι.Kant, του Schiller, του Lessing, του Hegel, του Ηumbolt, του Dilthey και του Μ.Heidegger.


Εν τω μεταξύ η αναζήτηση της ταυτότητας της φιλοσοφίας οδήγησε την έρευνα στη διακρίβωση της συγγένειας, που υφίσταται ανάμεσα στη Φιλοσοφία και στην Τέχνη γενικώτερα και απεκάλυψεν ειδικώτερα την στενήν εσωτερική σχέση της με την Ποίηση. Φιλοσοφία και Ποίηση συνιστούν δύο δρόμους ή τρόπους, διαφορετικούς βέβαια, προσεγγίσεως του μυστηρίου του Όντος και αποτελούν αφορμές και απαρχές μεγάλου προβληματισμού για τον άνθρωπο.


΄Ομως, μια τόσο υψηλή λειτουργία και αποστολή της ποιήσεως ιχνηλατεί αναγκαστικά και ίσως καθορίζει τις αρχές και τα κριτήρια της γνησιότητάς της και της ποιότητας, δηλαδή τον λόγο της υπάρξεώς της.

 

Η κριτική αξιολόγηση, τώρα, ενός λογοτεχνικού έργου δεν μπορεί να είναι αυθαίρετη ψευδοωραιολογία ή στείρα επίκριση, αλλά οφείλει να γνωρίζει και να ακολουθεί τις μεθοδολογικές αρχές, που χρησιμοποιεί η «επιστήμη της λογοτεχνίας» και που κυριαρχούν στη διαδικασία της ποιητικής δημιουργίας.


Τρεις είναι, σύμφωνα με τον έξοχο αυστριακό μελετητή Γουλιέλμο Σέρερ (1841-1886), οι θεμελιώδεις έννοιες, με τις οποίες πρέπει να εργάζεται ο κριτικός της Τέχνης:


α) Το παραδεδομένο ή κληρονομημένο (Εrerbtes).
β) Το αποθησαυρισμένο ή μεμαθημένο (Εrlerntes).
γ) Το εμπειρικό ή βεβιωμένο (Εrlebtes).


Σχετικά με την πρώτη έννοια είναι αναγκαία η εξακρίβωση των επιδράσεων, που δέχτηκε ο ποιητής ως το σύνολο των στοιχείων, που το πνευματικό παρελθόν του παρέδωσε, δηλαδή ποιο είναι το ποιητικό κεφάλαιο, που η εποχή του τού κληροδότησε. Αναφορικά προς τη δεύτερη έννοια πρέπει να διαπιστωθεί ο πνευματικός μόχθος που κατέβαλε προσωπικά ο μελετητής, προκειμένου να οικειωθεί και να αφομοιώσει το γραμματειακό βιός των μεγάλων εκπροσώπων της τέχνης και γενικώτερα του πνεύματος. Η τρίτη έννοια, άκρως οδηγητική και σημαντική, συμπεριέχει και εκφράζει το αποθησαύρισμα της ζωής, το βίωμα. Στον γνήσιο δημιουργό εγκατοικεί μια ανειρήνεντη ορμή για έκφραση του βιώματος. Η έκφραση, πρωταρχική ενέργεια του βιώματος, εμφανίζει το βίωμα σε όλη του την πληρότητα – λέγει ο Scherer.


΄Ολοι σχεδόν οι μεταγενέστεροι τεχνοκρατικοί άντλησαν από την αισθητική θεωρία του Scherer, έστω κι αν προσδιόρισαν με τρόπο διαφορετικό το κέντρο βάρους κατά την ερμηνεία του ποιητικού λόγου. Ο πολύς Dilthey, για παράδειγμα, νομίζει ως πρώτιστο και μοναδικό το βίωμα, ενώ ο μέγιστος, ίσως, διανοητής του 20ού αιώνα, ο M.Heidegger υποστηρίζει ότι του βιώματος προηγείται μια θεμελιώδης εσωτερική κατάσταση και διάθεση, την οποία αποκαλεί Stimmung. Χάρις σ’ αυτήν τη διάθεση προσεγγίζει ο άνθρωπος την εμπειρική πραγματικότητα σε σύνολό της άμεσα και προεννοιολογικά και ο άφωνος κόσμος των αντικειμένων διαβρέχεται από ψυχικό περιεχόμενο.

 

Αν, ως προς την προτεραιότητα ή το κύρος των εννοιολογικών αρχών, υφίστανται αποκλίσεις και διαφορές αντιλήψεων, ωστόσο υπάρχει ένας κοινός τόπος, όπου όλοι οι ειδικοί της Λογοτεχνίας συναντώνται: η κριτική ερμηνεία, για να είναι άξια του ονόματός της, οφείλει μεταξύ άλλων:


(α) Να αποκαλύπτει το βαθύτερο νόημα του λογοτεχνικού έργου, παρουσιάζοντας απλά και κατανοητά το περιεχόμενό του.
(β) Να ερμηνεύει την αισθητική συγκίνηση και απόλαυση, που προκαλεί ο ποιητικός λόγος, και τη λειτουργία των συμβόλων, που αυτός χρησιμοποιεί.
(γ) Να αναζητεί, κυρίως, και να φωταγωγεί τη θεμελιώδη ιδέα, την αξονική ποιητική αρχή, που διαποτίζει το λογοτεχνικό έργο και που συνιστά την βαθύτερη ουσία του.


Με την εξόφληση του τριπλού αυτού χρέους της η λογοτεχνική ανάλυση κορυφώνει την αποστολή της: πρώτον, αποδίδει το πνευματικό κλίμα της εποχής, μέσα στο οποίο δρα ο δημιουργός και δεύτερον, εισδύει στα ανήλιαγα βάθη της προσωπικότητας του ποιητή για να φανούν οι πολύχρωμοι ιριδισμοί της ψυχής του.

 

 

 

Γρηγόριος Φιλ.Κωσταράς
Καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού
Πανεπιστημίου Αθηνών

 

Από τον πρόλογο των «Φιλοσοφικών & Αισθητικών Δοκιμίων»
Αθήνα 2013

Διαβάστηκε 578 φορές
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(1 Ψήφος)

Πολιτιστικο Σωματειο «οι κορυφαιοι»

Ποιοι Ειμαστε

Το mcnews.gr μετά από δέκα χρόνια συνεχούς λειτουργίας είναι ένα site που βοηθάει, ενημερώνει, ψυχαγωγεί και συναρπάζει τους αναγνώστες του παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα